Türkiye’nin dış ticaret performansında öne çıkan sektörlerden biri olan su ürünleri, son beş yılda ihracatını ikiye katladı. 2019 yılında 1 milyar 10 milyon dolar seviyesindeki ihracat, 2024 yılı sonu itibarıyla 2 milyar 20 milyon dolara yükseldi. Aynı dönemde Türkiye’nin genel ihracatı %58 artış göstererek 166 milyar dolardan 262 milyar dolara ulaştı. Bu veriler dikkate alındığında, su ürünleri sektörü ülke ortalamasının oldukça üzerinde bir ihracat artış performansı sergiledi.
Türkiye Su Ürünleri ve Hayvansal Mamuller İhracatçı Birlikleri Sektör Kurulu Başkanı Sinan Kızıltan, sektörün ihracatta kaydettiği bu artışın istikrarlı yatırımlar, güçlü üretim yapısı ve sürekli büyüyen uluslararası pazar ağı sayesinde sağlandığını dile getirdi. Dünya çapında Türk su ürünlerinin prestijli restoranlarda yüksek beğeni topladığına dikkat çeken Kızıltan, küresel pazarda Türk ürünlerine olan talebin her geçen yıl arttığını vurguladı.
Üretim kapasitesi ve tesis sayısı katlandı
Sektördeki gelişim üretim altyapısına da yansıdı. 2002 yılında 1.245 olan yetiştiricilik tesisi sayısı, 2024 sonunda %94 artışla 2.427’ye ulaştı. Aynı dönemde yıllık yetiştiricilik kapasitesi 50 bin tondan 850 bin tona yükseldi. Bu kapsamlı artış, sektörün hem iç pazara hem de dış pazarlara sürdürülebilir biçimde ürün tedarik edebilmesine olanak sağladı.
Kızıltan, sektörün sürdürülebilir ve ileri teknolojiye dayalı akuakültür yatırımlarına ağırlık verdiğini belirtti. Son dönemde yapılan modernizasyonlar sayesinde özellikle büyük ölçekli balıkçılık faaliyetlerinde verimliliğin önemli ölçüde arttığını, kıyı balıkçılığı ile açık deniz avcılığını kapsayan modern bir filo yapısının oluşturulduğunu ifade etti.
İhracattaki sıçramayı levrek, çipura ve Türk somonu taşıdı
Son beş yıllık ihracat artışında belirleyici olan türlerin başında Türk somonu yer aldı. 2019 yılında 29 milyon dolarlık ihracatla sınırlı kalan bu ürünün dış satımı, 2024 yılı sonunda 498 milyon dolara ulaştı. Aynı dönemde levrek ihracatı 331 milyon dolardan 570 milyon dolara, çipura ihracatı ise 286 milyon dolardan 508 milyon dolara çıktı. Bu üç tür, sektörün ihracattaki büyümesine doğrudan katkıda bulundu.
Sektör, artan üretim kapasitesi ile birlikte AR-GE yatırımlarına da odaklanıyor. Yeni nesil çevre dostu üretim teknolojilerinin kullanımı yaygınlaşırken, deniz kirliliğini azaltmaya, verimliliği artırmaya ve kaynakların sürdürülebilir kullanımına yönelik çalışmalara hız kazandırılıyor. Bu kapsamda yapılan çalışmalarla birlikte Türk su ürünleri hem kalite hem de sertifikasyon açısından küresel rekabette güçlü bir pozisyona erişmiş durumda.
Yüzün üzerinde ülkeye ihracat yapılıyor
Türk balıkçılık sektörü, dünya genelinde 100’den fazla ülkeye farklı işlenmiş su ürünleri çeşitlerini ihraç ediyor. Taze, dondurulmuş, fileto, tam ve füme gibi çeşitli formlarda yurt dışına gönderilen ürünler, Batı ve Doğu Avrupa’dan Asya Pasifik’e, Kuzey ve Güney Amerika’dan Orta Doğu ve Afrika’ya kadar oldukça geniş coğrafyalara ulaşıyor.
Bu ihracat ağı, yalnızca ticaret hacmi açısından değil aynı zamanda Türkiye’nin uluslararası pazarlardaki konumunu güçlendirmesi yönüyle de stratejik önem taşıyor. Kızıltan, esnek üretim yapısı, hızla gelişen lojistik altyapısı ve güçlü kalite kontrol standartları sayesinde Türk su ürünlerinin dünya pazarında güvenilir bir tedarikçi olarak tercih edildiğinin altını çizdi.
Çok sayıda uluslararası sertifikayla desteklenen kalite
Türk su ürünleri sektörü, kalite kontrol ve sürdürülebilirlik açısından önemli uluslararası sertifikalara sahip. ISO 9001, ISO 22000 gibi kalite ve gıda güvenliği belgelerine ek olarak; GLOBALG.A.P., ASC, BAP, BRCGS, IFS gibi çevre ve izlenebilirlik sertifikaları da sektörün yüksek standartlarını teyit ediyor. Ayrıca Friend of the Sea (FOS) ve Helal Sertifikası gibi özel belgelerle ekolojik hassasiyetler ve kültürel gereksinimler de karşılanıyor.
Bu sertifikasyon altyapısı, Türk su ürünlerini yalnızca lezzetli değil aynı zamanda güvenilir, izlenebilir ve çevreye duyarlı bir üretimin temsilcisi haline getiriyor. Orta Doğu pazarlarında yapılan tüketici analizleri, Türk ürünlerinin tazelik, lezzet ve güvenilirlik açısından yüksek memnuniyet sağladığını ortaya koyarken, ihracat yapılan her coğrafyada Türk markalarının kalıcı ve istikrarlı bir varlık geliştirmesine katkı sunuyor.
En çok ihracat yapılan ilk 10 ülke açıklandı
Türkiye’nin su ürünleri ihracatında ilk sırada 435 milyon dolarlık satışla Rusya Federasyonu yer aldı. İtalya 239 milyon dolarla ikinci sırayı alırken, Hollanda 170 milyon dolarla üçüncü basamakta konumlandı. Yunanistan ise 164 milyon dolarla dördüncü sırada bulunuyor. Beşinci sırada ise İngiltere yer aldı ve bu ülkeye yapılan su ürünleri ihracatı 159 milyon dolara ulaştı.
Japonya’ya 2024 yılı içerisinde 115 milyon dolarlık ihracat gerçekleştirilerek orkinos balığında uluslararası liderlik pozisyonu sağlandı. ABD’ye yapılan hava kargo taşımacılığı odaklı ihracat ise 93 milyon dolar oldu. Almanya’ya 76 milyon dolarlık satış yapılırken, İspanya 63 milyon dolarla izledi. Güney Kore 40 milyon dolarlık ithalatla listenin onuncu sırasında yer aldı. Bu şekilde, ilk 10 ülkeye yapılan toplam ihracat 1 milyar 592 milyon dolara ulaştı.
